|
Bölge Bölge ABD
|
|
|
50 eyalette Amerikan yaşamının birbirine benzeyen yönleri olsa da, bölgesel farklılıklara bakmak geniş ülkemizin karmaşık özelliklerinin bazılarına ışık tutabilir. Dışişleri Bakanlığı’nın elektronik dergilerini koordine eden dış hizmet görevlisi olan Richard Huckaby, bu bölgelerin hangileri olduğu ve ne bakımdan farklılık gösterdiklerine dair görüşlerini belirtmiştir. Bu makale Huckaby’nin Fransa, Güney Kore ve Kosova’da yaptığı sunumlarından yapılan alıntılardan derlenmiştir.
ABD’de bölgesel farklılıklardan söz etmenin artık uygun olmadığına inanan kişiler bulunmaktadır–bütün Amerikalılar tek bir “yekpare” kültürde erimiş olmanın yanı sıra tek bir düşünme biçimi sergiler, tek bir beslenme biçimine sahiptir ve tek bir konuşma şeklini benimsemiştir. ABD’de yemek yemek için McDonald’s, Burger King, ya da Pizza Hut’ın olmadığı bir yer bulma şansınız çok az olduğu doğrudur. Nerede yaşıyor olursanız olun alışveriş merkezlerindeki gerçekte birbirlerinden pek farkları olmayan Wal-Mart, The Gap, ya da Foot Locker mağazalarından alışveriş yapabilirsiniz. Neredeyse herkes aynı televizyon programlarını ve sinema filmlerini izleyebilir ve birçok kişi geniş kitlelere hitap etmesi için sunulan aynı müzikleri dinleyebilir. Ancak tüm bunlar bölgesel farklılıkların artık gerçek olmadığı anlamına mı geliyor? Hiç sanmıyorum.
Geçmişten Günümüze Uzanan Yerel Kültürler
İlk önce yemeklerden söz edelim. Ülkedeki yiyeceklerin çoğunun standart olduğu doğrudur–bir kişi aynı marka donmuş pizzayı ABD’nin her yerinde bulup alabilir. Mısır gevrekleri, çikolatalar ve diğer pek çok ürün Alaska’dan Florida’ya kadar aynı paketlerde satılmaktadır. Taze meyve ve sebzelerin çeşidi ve kalitesi eyaletler arasında genellikle çok az farklılık gösterir. Öte yandan, size Massachusetts ya da Illinois’de yemek için hush puppies (bir tür kızarmış mısır ekmeği) ya da grits (çeşitli biçimlerde hazırlanan dövülmüş ve haşlanmış mısır) ikram edilmesi garip gelebilir; ancak bunları Georgia ya da Güney’in diğer bölgelerindeki sofralarda sıkça görebilirsiniz. Coca-Cola, Pepsi ve Seven-Up her yerde bulunabilirken, Blenheim Zencefilli Gazozunu Güney Carolina dışında bulmak imkansızdır. Chicago pizzası (deep dish (hamuru kalın ve derin bir tepside pişirilir) New York pizzasından oldukça farklıdır. New Orleans’ta kızarmış timsah eti yemiştim, ancak bunu ülkenin başka hiçbir yerinde görmedim. Herkes Taco Bell’e gidip Meksika yemeği yiyebilir, ancak Teksas’taki Tex-Mex, Meksika’ya özgü diğer birçok yemekten oldukça farklıdır. Ayrıca birçok yerde hot dog kendilerine has biçimde yapılır.
|
|
|
Ben Güney Carolina’nın batı bölgesindeki tepelerin eteklerinde büyüdüm. Evimizdeki her öğünde mutlaka bir çeşit patates ve ekmek olurdu. Üniversite’den mezun olduktan sonra ilk olarak okyanus kıyısına yakın olan Güney Carolina Low Country’de çalıştım. Pirincin neredeyse her yemekte kullanıldığını görünce şaşırmıştım. Ayrıca pirincin tamamen farklı bir şekilde pişirildiğini de öğrenmiştim–haşlamak yerine buharda pişiriyorlardı. Daha sonra Güney Carolina’nın kuzeydoğusundaki Pee Dee bölgesine taşınınca, ilk önce küçük tavuk parçaları ve karabiber ile yapılan bir çeşit pilav olan chicken bog adında bir yemek duydum. Anlayacağınız, yemek alanında hâlâ bölgesel farklılıklar bulunmaktadır–sadece bölgeler arasında değil, küçük bir eyalet içinde bile.
Diğer bir fark ise dildir. Ülkenin genelinde Amerikan İngilizcesi standart olsa da konuşma tarzı bulunduğunuz bölgeye göre değişmektedir. Güneyliler daha yavaş ve sözcükleri yayarak konuşmaya eğilimlidirler; “güneyli yayması” dedikleri budur. Orta batılılar “düz” a kullanır, şehirdeki büyük Yahudi nüfusunun katkısı olarak New York Şehri ağzında bazı Yiddiş (Doğu Avrupa’ya özgü İbranice) sözcükler görülür–“schlepp” (çekmek ya da sürüklemek) ya da “nosh” (abur cubur) gibi sözcükler. Boston ya da Bronx’un yerlileri aksanlarıyla hemen fark edilir, ve büyük olasılıkla güney California’daki gençlere özgü bir tür argo olan “Valley talk,” (Vadi konuşmasını) biliyorsunuzdur. Belli etnik grupların yoğunlaştığı bölgelerdeki yer isimlerinde ve buralarda kullanılan belli sözcüklerdeki göçmen etkisi de açıkça görülmektedir. Bunlara örnek olarak Lafayette County, Wisconsin; Baton Rouge, Louisiana; Wounded Knee, Güney Dakota; ve Santa Cruz, California verilebilir.
Sözcük dağarcığı da bölgeden bölgeye değişir. Bir keresinde üniversitede öğrenciyken fırınımın “gözlerinden” birisinin iyi çalışmadığını söylediğimde, ülkenin başka yerlerinden gelen arkadaşlarım buna ocak dedikleri için ne dediğimi anlamamışlardı. Batı’da kullanılan dil İspanyolca kökenli birçok sözcük içerir (birçoğu ülke geneline yayılmıştır) ayrıca Orta batı ve Pennsylvania’nın bazı yerlerinde hâlâ birçok Almanca sözcük kullanılmaktadır. 1985’te yapılan Witness (Tanık) filminde bunun bir örneğini görebilirsiniz.
Bölgesel farklılıklar kendilerini fazla açık olmasa da yaklaşım ve bakış açıları ile de belli eder. Bunun bir örneği gazetelerde dış kaynaklı haberlere ayrılan yerdir. İnsanların Atlantik Okyanusu’na baktığı Doğu’daki bazı gazeteler, en büyük önemi Avrupa, Orta Doğu ve Afrika’da olup bitenler olaylara verme eğilimindedir. Batı Sahilinde ise daha çok Doğu Asya ve Avustralya hakkında haberler yapılır.
Amerikalıların özel yaşama saygı, bireysellik ve kişisel özgürlük gibi birçok ortak özelliği vardır. Ancak birçok Amerikalı aynı zamanda kendi bölgesine has bazı özellikler taşıdığını düşünür, New England’lıların kendine güveni, Güneylilerin konukseverliği, Orta Batılıların sağlıklı oluşu ve Batılıların gamsızlığı.
Bu bölgeler yerleşim modelleri gibi bölgesel farklılıklara katkıda bulunan bazı coğrafi özellikler ve tarihsel etkiler sergiler.
ABD’nin bölgelerini ayrı ayrı incelemeden önce tüm ülkeye ait bazı özelliklere göz atmakta fayda var. ABD Rusya ve Kanada’nın ardından yüzölçümü en büyük üçüncü ülkedir. Nüfus olarak da üçüncü büyük ülkedir–bu defa Çin ve Hindistan’ın ardından. Ülkenin ne kadar büyük olduğu konusunda size bir fikir verebilmek için, ABD bir uçtan diğerine otomobille geçmenin yaklaşık 5 gün sürdüğünü söyleyebiliriz. Kıtasal Amerika’yı otomobille dolaşmanın yaklaşık beş gün sürdüğünü söyleyebiliriz. Ayrıca buna Hawaii ya da en büyük eyalet olan Alaska dahil değildir.
Bölgeler
|
Ülkeyi bölgelere ayırmanın birden çok yolu vardır. Bu açıklamada temel ve geleneksel gruplamayı kullanacağız: New England, Orta Atlantik Eyaletleri, Güney, Orta Batı, ve Batı. Lütfen bunların resmi bir isimlendirme olmadığını unutmayın. Bunlar nihai ayrımlar olmaktan uzaktır ve ekteki haritada gösterildiği gibi özellikleri genellikle diğer bölgelerle harmanlanmış durumdadır. Verilen kentler ve edebi figürler gibi listeler ayrıntılı değildir daha çok giriş niteliğinde olacak biçimde sunulmuştur. Derginin sonundaki İnternet kaynakları daha ayrıntılı bilgiye ulaşmanızı sağlayabilir.
