ULUSAL KUTLAMALAR

ABD'de bayramlar

Fotoğraf: Digital Stock

Amerikalıların pek çok ülkeyle ortak 3 bayramı vardır: Paskalya (Pazar’ı), Noel ve Yeni Yıl.

Paskalya, her yıl farklı bir tarihe rastgelen ilkbahar Pazar'ıdır. Bugün Hristiyanlar, İsa’nın “Diriliş”ini kutlarlar. Hristiyanlar için Paskalya, tüm ailenin biraraya geldiği dini ibadet günüdür. Çoğu kişi eski geleneklere uygun olarak, haşlanmış yumurtaları boyar ve çocuklara şekerleme sepetleri verir. Ertesi gün, Paskalya Pazartesi'sidir. ABD Başkan’ı, Beyaz Saray’ın bahçesinde küçük çocukların katıldığı geleneksel yumurta avını başlatır.

Bir diğer bayram olan Noel, 25 Aralık günü kutlanır. Bebek İsa’nın doğumunu simgeler. Evleri ve bahçeleri ışıklarla süslemek, Noel ağaçları yapmak, armağanlar vermek ve Noel kartları göndermek Hristiyan olmayan birçok Amerikalı için bile gelenek halini almıştır.

Yeni Yıl ise doğal olarak 1 Ocak günüdür. Kutlamalar bir gün öncesinden başlar. Amerikalılar, birbirlerine mutlu ve refah içinde bir yeni yıl dilemek için bir araya gelirler.

AMERİKA’YA ÖZGÜ BAYRAMLAR

Amerika’nın kendine özgü 8 bayramı vardır. (bazısının diğer ülkelerde de karşılığı bulunur). Ancak 2 tanesi, ulusal kökenlerini kutsamak adına kutlandığı için daha anlamlıdır: Şükran Günü ve 4 Temmuz.

Şükran Günü, Kasım ayının 4. Perşembesi'dir. Ama çoğu Amerikalı Cuma de günü izin alıp uzun bir hafta sonu tatiline çıkar. Böylece ailelerini, uzaktaki dostlarını ziyaret etme fırsatı bulurlar. Bu bayramın geçmişi 1621 yılına, Püritenlerin dini ibadetlerini, müdahale olmaksızın yaşamak amacıyla Massachusetts’e gelişinden bir yıl sonrasına dayanır.

Gelenlerin yarısı sert geçen bir kış sonunda ölünce komşu topraklarda yaşayan Kızılderililerden yardım isterler. Kızılderililer onlara mısır ve diğer tahılları yetiştirmeyi öğretir. Ertesi yıl sonbaharda bereketli bir hasat yaşanır. Ve Pilgrimler bunun bir şölenle kutlanması gerektiğine karar verirler. Şükran Günü, sonradan ulusal bayrama dönüşmüştür. Bunun nedeni sadece çoğu Amerikalının bu topraklarda refaha kavuşması değil, Pilgrimlerin, özgürlük adına hayatlarını feda etmelerinin zihinlere kazınmış olmasıdır. Bugün hâlâ  Şükran Günü sofrasında, ilk şölendeki yiyecekler yer alır. Fırında hindi, yaban mersini (cranberry) sosu, patates ve balkabaklı turta. Yemekten önce aile fertleri ve dostları, bu vesileyle bir araya geldikleri için şükrederler.

4 Temmuz ya da Bağımsızlık Günü; 4 Temmuz 1776 tarihinde Bağımsızlık Bildirgesi’nin imzalanışının yani ulusun doğuşunun kutlanmasıdır. Gündüz geçit törenleri, piknikler yapılır. Geceye de konserler ve havai fişek gösterileriyle devam edilir. Her taraf Amerikan bayrağıyla donatılır (“Anma Günü”nde ve diğer bayramlarda da aynı şey yapılır). Bağımsızlık Bildirgesi’nin imzalanışının 200. yılı olan 4 Temmuz 1976’da ülke çapında büyük festivaller gerçekleştirilmişti.

Şükran Günü ile 4 Temmuz’un yanısıra Amerika’da 6 tane daha özgün bayram vardır.

Martin Luther King Günü: Afrikalı-Amerikan din adamı Peder Martin Luther King, Jr. eşit vatandaşlık haklarını, şiddet karşıtı yöntemlerle elde etme çabalarından dolayı çok önemli bir liderdi. 1968 yılında öldürülmesinden sonra, 15 Ocak günü anma törenleri yapılıyordu. Ancak bu tarih, 1986 yılında, Ocak’ın 3. Pazartesi'si olarak değiştirildi. Ve ulusal gün ilan edildi.

Başkanlık Günü: Devrim Savaşı kahramanı ve ilk ABD Başkan’ı George Washington’ın doğum günü olan 22 Şubat, 1970’lerin ortalarına kadar ulusal bayram kabul edilmişti. Buna ek olarak, çoğu eyalette, İç Savaş döneminde Başkanlık yapan Abraham Lincoln’ün doğum günü olan 12 Şubat da kutlanıyordu. Sonuçta bu 2 tarih birleştirildi ve tüm eski Başkanları kapsayan bir gün haline getirildi. Artık, Şubat ayının 3. pazartesi günü kutlanmaktadır.

Anma Günü: Mayıs ayının 4. Pazartesi günüdür ve tüm ölüler anılır. Kökeni İç Savaş sonrasına dayanır. Ancak sonradan, tüm savaşlarda verilen şehitleri ve nihayet tüm ölüleri kapsar hale getirildi. O gün, mezarlıklarda, kiliselerde ve kamuya açık mekanlarda özel törenler düzenlenir.

İşçi Günü: Eylül ayının ilk Pazartesi'sidir. Ülkede çalışan kesime duyulan saygıyı temsil eden gösteri ve yürüyüşler yapılır. Çoğu Amerikalı için bugün, yaz tatilinin sonu, öğrenciler içinse öğrenim yılının başlangıcıdır.

Columbus Günü: 12 Ekim 1492’de İtalyan denizci Christopher Columbus, Yeni Dünya’ya ayak basmıştı. Kıtadaki çoğu ülke, bugünü 12 Ekim olarak kutlamakla birlikte, ABD için Columbus Günü Ekim ayının 2. Pazartesi'sidir.

Muharipler Günü: Önceleri, “Ateşkes Günü” olarak isimlendirilmişti. 1.Dünya Savaşı’nda çarpışan askerlere duyulan saygıyı temsil ediyordu. Ve 1918 yılında savaşın bittiği tarih olan 11 Kasım günü kutlanıyordu. Ancak şimdi, ABD’nin katıldığı tüm savaşlarda çarpışan askerleri kapsamaktadır. Bugün, muharipler gösteriler yapar. ABD Başkan’ı, Potomac Nehri kıyısında (Washington’da) yer alan Arlington Ulusal Mezarlığı'ndaki Meçhul Asker(ler) Anıtı’na çelenk koyar,

DİĞER KUTLAMALAR

Resmi bayram olmadığı halde ABD’de kutlanan iki gün daha vardır.(Eski bir Hristiyan şehidinin adını taşıyan) 14 Şubat Sevgililer Günü’nde herkes sevdiklerine  çiçek ve şekerleme armağan eder. (Azizler Günü’nden bir önceki gece kutlanan) 31. Ekim Cadılar Bayramı’nda ise çocuklar garip ya da ürkütücü kıyafetler giyip komşuların kapısını çalar. “Trick or treat” (Bilmece ya da şekerleme) diye sorarlar. Komşular da onlara küçük armağanlar, şeker ya da para verir. Yetişkinler de Cadılar Bayramı Partisi için kostümler giyer.

Amerika’daki çeşitli etnik gruplar da kendileri için anlamlı olan günlerde kutlama yapar. Ancak bunlar ulusal bayram değildir. Örneğin, Musevilerin dini bayramı, Eylül ayındadır. İşverenler inançlarına saygı gösterir ve bu dönemde tatil izni verir. İrlandalı Amerikalılar, 17 Mart’ta, ülkelerinin koruyucusu olduğuna inandıkları Aziz Patrick için kutlamalar yapar. “Emerald Isle”a (Zümrüt Adası-İrlanda) saygılarını göstermek için yeşil giyerler. Mardi Gras ise, kış sonuna denk gelir. Hristiyanların oruç döneminin başlamasından bir önceki gecedir. New Orleans, Louisiana’da büyük gösterilerle ve şölenlerle kutlanır. (Fransızcada “Şişman Salı” anlamına gelir. Oruca başlamadan önce tıka basa yenilen son günü ifade eder). Şenliklerin kaynağı Fransız göçmenlerin, New Orleans’a ilk yerleşme dönemine uzanır.

Diğer etnik gruplara ait şenlikler de vardır. Özellikle New York bu açıdan zengindir.

Bayram günlerinde kamu kurumlarının ya da özel mülkiyete ait halka açık tesislerin hangisinin kapalı olacağını kestirmek zordur. Gazetelerden, bu konuda bilgi edinilebilir. Ancak yine de, New York’u gezmek isteyenlerin önceden bilgi edinmeleri daha uygundur.